Wat is bestuiving precies en waarom zijn bijen van cruciaal belang voor mens en natuur?
Afgelopen week nog een appeltje gegeten? Grote kans dat deze er niet was geweest zonder de bij.
Nu de lente begint, zullen we allemaal weer vaker een pluizige zwart-gele vriend voorbij zien vliegen. Wanneer je een bij een bloemetje in ziet kruipen, heb je echter niet gelijk door waarom dit prehistorische insect zo enorm belangrijk is. De eerste bijen leefde namelijk al minstens 65 miljoen jaar geleden, en spelen sindsdien een vitale rol in het bestuiven van bloemen.
In dit artikel(tje) geven we eerst antwoord op de vragen: ‘wat is bestuiven? en ‘hoe werkt bestuiving?’ en daarna behandelen we waarom bijen zo belangrijk zijn in dit proces en geven we antwoord op de vraag: ‘op welke twee manieren kan bestuiving plaatsvinden?’
Wat is bestuiving?
Bestuiving is essentieel voor de bevruchting van planten. Zonder bestuiving zouden planten zich niet voort kunnen planten, maar wat is het precies? Bestuiving is het overbrengen van stuifmeelkorrels vanuit de meeldraden naar de stamper van een bloem.
Planten hebben een mannelijk of vrouwelijk geslachtsorgaan. Het mannelijke geslachtsorgaan van een plant wordt een meeldraad genoemd en het vrouwelijke geslachtsorgaan van een plant wordt een stamper genoemd. Om te kunnen voortplanten, hebben planten met een vrouwelijk geslachtsorgaan stuifmeelkorrels uit een meeldraad nodig.
Onder andere bijen zorgen voor het bestuiven. Wanneer dit niet gebeurd, lukt het de meeste planten niet om een vrucht te produceren. Hierdoor is in totaal zo’n 35% van de wereldwijde voedselproductie afhankelijk van bestuiving. De bestuiving van bloemen en planten is dus essentieel.
Hoe werkt bestuiving?
Terugkomend bij het begin van dit verhaal, zal je bijen ongetwijfeld vaak een bloem in zien hebben kruipen. Dit doen veel bijen de hele dag door. Het doel van deze tripjes is het verzamelen van nectar, waar later honing van gemaakt wordt.
Stuifmeel, daarentegen, wordt soms expres, en soms per ongeluk meegenomen. Zo wordt stuifmeel soms actief meegenomen als aanvulling op het nectar-dieet van bij-larven. Maar meestal verzameld het stuifmeel van een bloem zich in de pluizige achterpoten van een bij tijdens het verzamelen van nectar. In beide gevallen kunnen stuifmeelkorrels overgebracht worden tot andere bloemen, en dus tot bestuiving leiden. De bij is dus een bestuiver van bloemen. Het is wel belangrijk dat de stuifmeelkorrels bij de stamper van een bloem van dezelfde soort terechtkomen.
Op welke twee manieren kan bestuiving plaatsvinden?
Bestuiving kan op meerdere manieren plaatsvinden. Zo heb je insectenbestuiving en windbestuiving. Bijen zijn de belangrijkste en bekendste bestuivers, maar ook vlinders, motten, kevers en andere insecten zorgen voor de bestuiving van de bloem. De bloemen die door bijen of andere insecten bestuift worden, hebben vaak grote kronen die nectar bevatten.
Ook zijn er bloemen die geen nectar hebben. De bijen komen hier dan ook niet op af. Deze stuifmeelkorrels komen door middel van windbestuiving bij de stamper van een andere bloem terecht. De meeldraden van deze bloemen en planten steken uit. Wanneer er een windvlaag is worden er veel stuifmeelkorrels losgelaten. Hierbij komt vaak maar een klein deel bij een plant/bloem van dezelfde soort terecht. Veel stuifmeelkorrels gaan verloren.
Met dank aan de bij
Honingbijen worden vaak als belangrijkste bestuiver in de wereld beschouwd. Honingbijen bestuiven wereldwijd namelijk zo’n 110 gewassen die erg frequent gegeten worden. Zo kunnen we, met dank aan de bij, wanneer we maar willen genieten van chocola, meloen, avocado, en veel soorten noten. Dit zijn een paar voorbeelden van heerlijke producten, waarvan we er zonder super efficiënte bestuivers zoals de bij, al snel zo’n 90% minder zouden hebben. Andere prominente voorbeelden zijn: kiwi, pompoen, appel, blauwe bessen, perzik, sojabonen, koffiebonen, en zonnebloemolie.
Bijen zorgen er dus voor dat we kunnen genieten van heel veel lekkers, en mooie bloemen en planten. Moet je eens nagaan dat we het hier nog niet eens gehad hebben over honing… Als we ons inzetten voor de bij, helpen we dus niet alleen onze vriendelijke zoemer, maar ook onszelf en de natuur. Mooier wordt het niet.